Een bijzondere geschiedenis

In 2027 vieren we een bijzondere mijlpaal: dan is het precies 100 jaar geleden dat in Nederland de eerste Soroptimistclub werd opgericht. Dat gebeurde op 27 november 1927 in ’s-Gravenhage, zes jaar nadat in Oakland, Californië, de eerste Soroptimistclub ter wereld was opgericht. Den Haag was daarmee het beginpunt van het Soroptimisme in Nederland. Een geschiedenis die begon met een aantal bijzondere, vooruitstrevende vrouwen en uitgroeide tot een netwerk dat inmiddels een eeuw lang vrouwen met elkaar verbindt.

Maar hoe is het eigenlijk begonnen?

De vrouwen aan de wieg

De vrouwen die in 1927 aan de wieg stonden van het Soroptimisme in Nederland waren stuk voor stuk bijzonder en vooruitstrevend. Zij waren werkzaam als jurist, arts, in de gezondheidszorg en de politiek, maar ook als beeldend kunstenaar, musicus, actrice, wetenschapper of docent. Anderen werkten bij instellingen op het gebied van kunst en cultuur. Het waren vrouwen die hun vak serieus namen, maatschappelijk betrokken waren en hun blik nadrukkelijk over de grenzen heen richtten.

Een van de belangrijkste vrouwen in dit verhaal was Esther Welmoet Wijnaendts Francken-Dyserinck (1876–1956). Zij was journaliste, schrijfster en actief in de vrouwenbeweging. In 1927 bracht zij het Soroptimisme naar Nederland en richtte zij in Den Haag de eerste Nederlandse Soroptimistclub op. Maar het bleef niet bij één vrouw. Al vanaf de oprichting vormde zich een groep professionele vrouwen uit verschillende vakgebieden. Dat was ook precies de bedoeling: binnen een club streefde men naar een brede spreiding van beroepen, zodat vrouwen elkaar vanuit verschillende werkkringen konden ontmoeten en inspireren.

Van Amerika naar Parijs

Het Soroptimisme ontstond in 1921 in Oakland, Californië. In Europa werd de beweging in 1923 in Londen geïntroduceerd en in 1924 volgde Parijs. Vanuit Parijs zou het Soroptimisme vervolgens Nederland bereiken.

Welmoet Wijnaendts Francken-Dyserinck maakte tijdens een werkbezoek aan Amerika kennis met het Soroptimisme. De beweging maakte indruk op haar. Toen zij later in Parijs kwam, besloot zij er daadwerkelijk kennis mee te maken. Dat werd een ontmoeting die haar leven en de geschiedenis van het Soroptimisme in Nederland zou veranderen.

In het voorjaar van 1927 vertrok zij naar Parijs, met een uitnodiging van de Parijse Soroptimistclub op zak:

‘Diner du 17 Mai Soroptimist Club, 8 rue Jean Goujon 8 heure. Invitée de la Présidente Madame le Docteur A. Noël.’

De uitnodiging was afkomstig van dr. Suzanne Noël, de beroemde Franse arts en pionier van de plastische chirurgie, die betrokken was bij de oprichting van de Parijse Soroptimistclub. Later zou Noël ook het charter van de eerste Nederlandse club uitreiken. Welmoet beschreef haar eerste kennismaking met de Soroptimisten als hartelijk en ongedwongen. De leden droegen een groot geelzijden lint met daarop hun naam en functie. Dat maakte het gemakkelijk om elkaar aan te spreken.

Maar belangrijker nog: vrijwel onmiddellijk ontdekte Welmoet dat zij zich tussen deze vrouwen thuis voelde. Ze schreef:

‘En zie nauw was ik aan een der vice-presidenten voorgesteld of daar klonken al namen van wederzijdsche Nederlandsche bekenden en vrienden, namen die klonken als een klok en waardoor je je dadelijk “thuis” voelde.’

De ontmoeting maakte grote indruk op haar. Ze zag een groep vrouwen die elkaar niet alleen professioneel ontmoetten, maar zich ook verbonden voelden door een gezamenlijk maatschappelijk ideaal. Terug in Nederland wist ze wat haar te doen stond.

Net van draden

Welmoet besloot een Nederlandse Soroptimistclub op te richten. Voor haar was dat meer dan het organiseren van bijeenkomsten voor beroepsvrouwen. Zij zag vooral de kracht van internationale verbondenheid.

In haar woorden:

‘[…] er niet genoeg gearbeid kan worden aan het net van draden, dat internationaal gespannen moet worden tussen alle mogelijke groepen, willen we ooit den wereldvrede naderen.’

Dat beeld van een ‘net van draden’ zou een mooie metafoor blijken voor de ontwikkeling van het Soroptimisme. Wat begon met een kleine groep vrouwen in Den Haag, zou in de jaren daarna uitgroeien tot een steeds groter internationaal netwerk.

De Blijmoedige Zusteren

Op 26 november 1927, één dag vóór de oprichting van de club, publiceerde Welmoet in het Algemeen Handelsblad een artikel met de titel ‘De Blijmoedige Zusteren’.

Daarin beschreef zij haar kennismaking met het Soroptimisme en haar wens om ook in Nederland een club van professionele vrouwen op te richten. Ze schreef:

‘Dat ik in Nederland wél van de Rotarians had gehoord, maar niet van hun vrouwelijke evenbeelden, kon ze moeilijk verkroppen.’

Het was duidelijk: als professionele mannen elkaar konden ontmoeten en zich gezamenlijk maatschappelijk konden inzetten, dan moesten vrouwen diezelfde mogelijkheid krijgen. Ook de naam Soroptimist werd in Nederland van betekenis voorzien. In de historische uitleg van Welmoet werd het woord verbonden aan de Latijnse woorden sorores – zusters – en optimae. De Nederlandse Soroptimisten kozen ervoor dit te vertalen als ‘blijmoedige zusters’: vrouwen die met betrokkenheid en optimisme hun werk en maatschappelijke taak vervullen.

Tegenwoordig wordt de naam vooral uitgelegd vanuit soror – zuster – en optimus – beste. De gedachte erachter is nog altijd dezelfde: vrouwen die elkaar versterken en het beste voor vrouwen en meisjes nastreven.

27 november 1927: de oprichting

Op 27 november 1927 was het zover. In huize Anjema aan de Lange Vijverberg in Den Haag vond de ‘inaugureele lunch’ plaats van de eerste Nederlandse club van beroepsvrouwen.

De Haagsche Courant kondigde de bijeenkomst op 25 november aan:

‘Op zondag 27 dezer zal in den huize Anjema alhier de inaugureele lunch plaats hebben van de eerste Nederlandsche Club van beroepsvrouwen, welke club de provincies Zuid-Holland en Utrecht omvat. Een tweede club Noord-Holland is in voorbereiding.’

Daarmee was Club ’s-Gravenhage een feit: de eerste Soroptimistclub van Nederland en daarmee de oudste Nederlandse Soroptimistclub. Welmoet Wijnaendts Francken-Dyserinck werd de eerste presidente. Het charter van de club werd uitgereikt door Suzanne Noël.

De eerste leden

Het eerste bestuur bestond, naast Welmoet Wijnaendts Francken-Dyserinck, uit dr. M.E. Lulius van Goor, A. Verhagen, C.P. Knottenbelt, Th.J.E. van Aken, jkvr. dr. B. Elias en W.J. Laman Trip-Nolen.

Ook de leden die zich in de beginjaren aansloten, vormden een indrukwekkend gezelschap.

Clasina Kluyver, lid vanaf 1927, was actief in de vredes- en vrouwenbeweging en werkte later bij het ministerie van Buitenlandse Zaken op het terrein van Volkenbondzaken.

Dr. J.S.A.M. Knoop was vrouwenarts. Marie Muntendam-Isebree Moens was tandarts en zou later een belangrijke rol spelen bij de oprichting van het Steunfonds voor Soroptimisten. Ir. Catharina Pontier was hoofdingenieur bij de Octrooiraad. Ook jkvr. Jacoba Repelaer van Driel en concertzangeres Gerharda Rueb behoorden tot de leden van het eerste uur.

Het waren vrouwen uit verschillende vakgebieden, met verschillende talenten en achtergronden. Juist die diversiteit was een belangrijk onderdeel van het nieuwe netwerk.